Ruczaj, Kraków

Ruczaj jest osiedlem w Dzielnicy VIII Dębniki, znajdującym się na
południowy-zachód od centrum Krakowa.01
Osiedle niczym nie wyróżniające się od innych osiedli krakowskich, jednak pod względem geologicznym wyjątkowe. W jego najbardziej wysuniętej części; w okolicach kampusu UJ można praktycznie bez żadnego wysiłku (niekiedy wystarczy się po prostu
schylić) znaleźć ładne okazy gipsów.02
Gipsy „ruczajskie”

Minerał ten (CaSO4 x 2H2O)(lub skała monomineralna) występuje tu w trzech odmianach: gips szablasty, selenit, alabaster.
Okazy tego typu występują w iłach piętra opolskiego (Miocen – Torton)
rejonu krakowskiego.

03
Ił z szczelinami wypełnionymi kryształami gipsu

Gipsy na obszarze krakowskim krystalizowały jako produkt ewaporacji w ciepłym mioceńskim morzu wypełniającym zapadlisko przedkarpackie.
Ich powstanie wiąże się również z rozkładem siarczków: pirytu i markasytu.

Podczas prac budowlanych nad rozbudową infrastruktury w latach 2011/2012 gipsy można było znaleźć dosłownie wszędzie. Koparki przebiły się przez warstwy gipsowe,
co w efekcie dało hałdy, które obfitowały w dobrej jakości okazy.0405
Budowa infrastruktury na Ruczaju

0607
Kryształy gipsu w utworach mioceńskich

Do najpiękniejszej odmiany (zdaniem autora tekstu) należą GIPSY SZABLASTE. Tworzą najczęściej poprzerastane kryształy ułożone w różnym kierunku. Bywają bezbarwne, mleczno-białe lub miodowe, posiadają intensywny szklisty połysk. Są delikatne i nietrwałe. Często zawierają domieszki siarczków, co objawia się ciemniejszą barwą. Niektóre okazy gipsów szablastych zawierają także drobne inkluzje bituminów – substancji organicznej uwięzionej wewnątrz kryształu.080910
Gipsy szablaste

11
Drobne inkluzje bituminów rozproszone w krysztale gipsu

SELENITY, czyli gipsy włókniste. Odmiana zbudowana z równolegle do siebie ułożonych włókiem gipsu. Jest zwykle barwy mlecznej, jasno i ciemno-szarej (zawiera siarczki),
a nawet lekko czerwonej (zawiera żelazo Fe3+). Na powierzchniach odznacza się mocnym jedwabistym połyskiem. Selenity występują tutaj jako warstwy wśród utworów miocenu. Ich miąższość może dochodzić nawet do kilkunastu cm.
121314
Gipsy włókniste

ALABASTRY. Odmiana masywna zbudowana z drobnoziarnistego gipsu. Wykształcona jest w formie buł które na Ruczaju osiągają nawet powyżej 20 cm średnicy. Zwykle jest barwy mlecznobiałej. Niektóre buły są masywne jedynie częściowo; zawierają w środku pustki wypełnione przez kryształy gipsu. Geneza alabastrów jest kwestią sporną. Najprawdopodobniej tworzą się w wyniku gipsyfikacji mat sinicowych
lub hydratyzacji anhydrytu (Śliwa 2009).15
Alabaster o dużych rozmiarach

1617
Alabastry polerowane

18
Przecięta buła alabastrowa z widoczną wtórną krystalizacją

Wszystkie przedstawione przeze mnie odmiany gipsu podlegają
intensywnemu krasowieniu:
192021
Skrasowiałe gipsy trzech odmian

Na Ruczaju można znaleźć jeszcze jedną „ciekawostkę” geologiczną godną uwagi.
Mam na myśli gęsto rozsiane kryształy gipsu na powierzchni iłołupka.
Są to najprawdopodobniej PSEUDOMORFOZY GIPSU PO PIRYCIE.
W tym wypadku gips zastępuje sześciokątne kryształy pirytu. Kryształy są ułożone w skale pod różny kątem, a ich powierzchnię podkreślają związki żelaza o rdzawej barwie. Okazy tego typu są wyjątkowo rzadkie.
(Aktualnie nie możemy potwierdzić w 100%, iż są to pseudomorfozy gipsu po pirycie. Na okazach nie wykonywano żadnych badań, a nasza teoria opiera się jedynie na wspólnej wiedzy i doświadczeniach).

222324
Pseudomorfozy gipsu po pirycie

Na dzień dzisiejszy większość prac budowlanych na tym obszarze się zakończyła.
Mamy jednak nadzieję, że czas przyniesie jeszcze wiele możliwości do zbadania tego wspaniałego miejsca.

25
Widok na gotową pętlę tramwajową osiedla Ruczaj.

Pieczar
Piotr Zając

Advertisements
This entry was posted in Wyprawy and tagged , , , , , by Pieczar. Bookmark the permalink.

About Pieczar

Piotr Zając. Kolekcjoner minerałów, bloger. Magister inżynier geolog, absolwent krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Zawodowo Specjalista ds. Ochrony Środowiska. Członek SITPNiG, SGA, Mindat, PTTK. Moderator Polskiego Forum Geologicznego. Oprócz geologii hobbystycznie zajmuję się: - RetroGamingiem - Życiem Nowej Huty - Fotografią - Numizmatyką Sprzęt fotograficzny którym się posługuję: - Fujifilm Finepix S9600 + Raynox DCR250 - Sony NEX-6 - Fujifilm Finepix S5600 - Panasonic DMS-LS80

8 thoughts on “Ruczaj, Kraków

    • Też tak myśleliśmy, ale gips po halicie jest mniej prawdopodobny ze względu na całkowicie różny skład chemiczny obu tych minerałów. Po za tym tak jak pisałem na powierzchni kryształów widoczne są tlenki żelaza – dokładniej to tlenki żelaza zachowują pierwotną formę kryształu; wnętrze wypełnione jest przez gips.

  1. Pingback: Podsumowanie działalności bloga 2013 | Mamo Zbieram Gruz

    • Obecnie nie mam pojęcia jak sytuacja w tych okolicach wygląda, ale warto się przejść na spacer w niedzielne popołudnie 🙂 Może akurat jeszcze jakieś okazy gipsu się trafią 🙂
      Pozdrawiam

      • Byłem dziś w okolicy pomiędzy Bumą a Solarisem i jest tam trochę rozkopanej ziemi. Można znaleźć nieco ciekawych gipsów, choć szablastych nie widziałem. Co do tych pseudomorfoz, to też się na takie na miejscu natknąłem, jedno mi tylko nie pasuje co do pirytu – one mają raczej romboedryczny kształt, a nie sześcienny. Znalazłem też kawałki selenitu, na powierzchni których były regularne bruzdy jak ripplemarki. Z jednej strony były wklęsłe, a z drugiej wypukłe, rozumiem więc, że kryształy rosnąc „kopiowały” powierzchnię dolną rysując fakturę podłoża na górnej powierzchnie warstwy selenitu. Mam jednakże też kawałek, który w połowie włókiem przechodzi w negatyw, pozostawiając pomiędzy włóknami widoczne w przekroju soczewki z iłami. Chyba muszę wkleić zdjęcie, żeby było jaśniej.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s