Relikty górnictwa na wzgórzu Krupniczka nieopodal Żurady

Okolice Olkusza przeważnie kojarzą się z kopalniami cynku i ołowiu z których pochodzą doskonale znane blendy cynkowo-ołowiowe. Nieco w cieniu pozostają jednak starsze przejawy górnictwa w tym rejonie które warte są również uwagi. Niepodważalnie jednym z ciekawszych obiektów jest „kompleks” trzech sztolni na wzgórzu Krupniczka niedaleko Żurady.


Mapka lokalizacyjna

„Zapomniana” ruda

Obiekty na wzgórzu Krupniczka eksploatowały galman. Rudy te wraz z rozwojem „głębszego” górnictwa w rejonie olkuskim stały się surowcem nieco zapomnianym, zrzuconym w pewien sposób w niebyt. Czym właściwie są galmany? Jest to ruda tlenkowa cynku będąca mieszaniną smitsonitu (ZnCO3), dolomitu, kalcytu, minerałów ilastych, a także kwarcu, galeny, goethytu i limonitu. Sfaleryt w obrębie galmanów reprezentowany jest jako sypki jasnożółty proszek. Jej powstanie związane jest z brakiem przesłonowych warstw skał ilastych i marglistych stanowiących nieprzepuszczalny horyzont dla wód powierzchniowych. Postępująca migracja natlenionej wody w górotwór powoduje wytworzenie utlenionej strefy nad siarczkowymi złożami Zn i Pb. Barwa galmanu uzależniona jest od ilości tlenków żelaza – im większa ich ilość tym galman odznacza się bardziej brunatną barwą.

Sztolnie na Krupniczce.

Omawiane sztolnie związane są z eksploatacją galmanów smithsonitowych zwanych także galmanami czerwonymi. Ich powstanie jest jednoznacznie trudne do umiejscowienia w konkretnym czasie ale na pewno pochodzą one z okresu szeroko zakrojonej eksploatacji galmanów we wspomnianym rejonie – z wieku XIX.
W dostępnych informacjach przyjmuje się nazewnictwo Krupniczka I (obiekt długości ok. 105m) oraz Krupniczka II (dwa obiekty będące prawdopodobnie niegdyś jednym chodnikiem przeciętym wyrobiskiem odkrywkowym – oba ze względu na tragiczny stan techniczny nie nadające się do eksploracji).
Obiekty wydrążone są w górnych przypowierzchniowych warstwach dolomitu kruszconośnego wieku triasowego na stosunkowo małej głębokości. Związane jest to podobnie jak i w całej okolicy z płytko zalegającymi warstwami wodonośnymi uniemożliwiającymi podjęcie eksploatacji niższych pokładów rudy prostymi metodami tj. bez odwadniania wyrobisk.

Kupniczka I

Na dzień dzisiejszy obiektem dostępnym jest Krupniczka I. Sztolnia ta prezentuje zadowalający stan techniczny co jest zaskakujące zważywszy na stan obiektów sąsiednich. Otwór wejściowy posiada wymiaru ok. 1×1,5m i zlokalizowany jest w podłużnym zagłębieniu terenu. W pierwszym odcinku sztolnia powoli rozszerza się osiągając wymiary pozwalające na swobodne przemieszczanie się w pozycji wyprostowanej. Pierwsze kilkadziesiąt metrów to prosty chodnik kończący się przodkiem z zachowanymi szczątkami drewnianych belek. Nieco wcześniej przed osiągnięciem przodka po prawej stronie znajduje się odchodzący chodnik. Zapada on pod większym kątem w dół i skręca w lewo, dalej kontynuuje się prosto kończąc się przodkiem z „miejscem spotkań”. Krupniczka I osiąga tutaj swoją maksymalną głębokość ok. -7m.


Wejście do Krupniczki I


Początkowy odcinek Krupniczki I


Widok ogólny na chodnik – Krupniczka I


„Sala imprezowa” – kawałki rudy na pniaku


Resztki belek na górnym przodku

W ścianach sztolni można zaobserwować czerwonobrunatne żyły galmanu o zmiennej miąższości. Charakteryzują się one zmienną twardością w zależności od stopnia zwietrzenia – od ziemistej rozsypującej się w palcach po zwięzłą dającą się urabiać jedynie przy pomocy młotka. Gdzieniegdzie widać ślady pobierania próbek w obrębie omawianych żył. Dobrze widoczne są również ziemiste wkładki bladożółtego sfalerytu.


Żyły galmanu wewnątrz sztolni


Żyły galmanu wewnątrz sztolni


Żyły galmanu wewnątrz sztolni


Widoczne bladożółte wstawki sfalerytu w obrębie galmanu


Widoczne bladożółte wstawki sfalerytu w obrębie galmanu

Krupniczka II


Widok na odkrywkę – widoczny otwór Krupniczki IIa

Najprawdopodobniej widoczne w ścianach wyrobiska odkrywkowego otwory sztolni (Krupniczka IIa i Krupniczka IIb) były kiedyś jednym obiektem. Wskazuje na to min. położenie na podobnej wysokości oraz fakt, iż odkrywka jest zdecydowanie młodsza niż wspomniane sztolnie. Stan techniczny Krupniczki II należy określić jako fatalny. Chodniki grożą zawaleniem, ich maksymalna wysokość to około 0,5m, a każdy dotyk stropu powoduje obsypywanie się materiału skalnego.


Wejście do Krupniczki IIa


Wejście do Krupniczki IIb


Ruda galmanowa pobrana z dna odkrywki


Szczotka kalcytowa w dolomicie kruszconośnym

Duża ilość zapadlisk w rejonie Krupniczki I oraz Krupniczki II wskazuje, iż pod powierzchnią terenu znajduje się lub znajdował się bardziej rozbudowany system wyrobisk do którego dzisiaj już nie ma dostępu.

Wzgórze Krupniczka ze swoimi reliktami górnictwa stanowi niezwykle ciekawe aczkolwiek zapomniane świadectwo przeszłości rejonu olkuskiego. Niestety w związku z charakterem skały w których znajdują się obiekty ich los jest raczej przesądzony. Tym bardziej warto przystanąć na chwile i zainteresować się tym zapomnianym epizodem górnictwa w Polsce.

Kamar

Źródła:

Górnictwo galmanu na terenie Strzemieszyc w XIX wieku: http://www.historia-gornictwa.pwr.wroc.pl/wp-content/uploads/22RybakWojcik_Gornictwo_galmanu.pdf

Advertisements
This entry was posted in Wyprawy and tagged , , by Mamo Zbieram Gruz. Bookmark the permalink.

About Mamo Zbieram Gruz

Jesteśmy zgraną ekipą pasjonatów geologii, którzy od kilku lat ochoczo i z zapałem rozwijają swoje hobby. Jednym z głównych powodów utworzenia bloga MZG jest chęć podzielenia się naszą wiedzą, relacjami z przeróżnych wyjazdów terenowych czy giełd minerałów i skamieniałości. Jeśli masz podobną pasję jak my, zapraszamy do odwiedzania naszego bloga MZG. https://mamozbieramgruz.wordpress.com/

2 thoughts on “Relikty górnictwa na wzgórzu Krupniczka nieopodal Żurady

  1. Witam. W 2007 roku byłem w ekipie czterech osób, które przypadkowo odkryły i odkopały wejście do sztolni opisane w tym artykule jako Krupniczka IIa. Nasz Kolega wszedł przez to wejście jako pierwszy od wieeelu lat. Miło wspominam tą przygodę. Mam jeszcze gdzieś fotografie z tej wyprawy. Pozdrawiam wszystkich Chłopaków z owej ekipy i osoby zainteresowane Krupniczką.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s