Brzozów i okolice geoturystycznie

Brzozów i okolice geoturystycznie: Brzozów –> Humniska –> Grabownica Starzeńska –> Górki –> Turze Pole –> Zmiennica –> Brzozów

Geoturystyka – w ostatnim czasie to słowo staje się dość popularne. Wszystko za sprawą olbrzymiego zainteresowania turystycznego obiektami geologicznymi. Coraz więcej osób zagłębia się w ten nurt turystyki, co za tym idzie – powstaje coraz więcej geoparków.

Geoturystyka jest działem turystyki poznawczej i/lub nastawionej na przeżycia, bazującej na poznawaniu obiektów i procesów geologicznych oraz doznawaniu w kontakcie z nimi wrażeń estetycznych (Słomka, Kicińska-Świderska 2004).

Geopark jest terenem chronionym na którym znajdują się piękne i rzadko spotykane obiekty o szczególnym znaczeniu geologicznym. Obiekty te związane są z historią geologiczną regionu i obrazują procesy zachodzące na tym obszarze (zgodnie z def. UNESCO).

Rejon, w którym mieszkam – Pogórze Dynowskie – mieści się w granicach realizowanego projektu nowego geoparku „Dolina Wisłoka – Polski Teksas”. Więcej o tym projekcie można przeczytać na stronie Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego: Geopark Dolina Wisłoka – Polski Teksas

Mapa projektowanego geoparku Dolina Wisłoka - Polski Teksas Mapa projektowanego geoparku Dolina Wisłoka – Polski Teksas (źródło PIG-PIB)

Idąc za tą ideą oraz w ostatnim czasie pięknej pogody, sam zrobiłem sobie małą geoturystyczną rowerową wycieczkę po okolicach Brzozowa. Plan trasy powstał w głównej mierze na podstawie Geostanowisk w Centralnym Rejestrze Geostanowisk Polski PIG-PIB oraz lokalnych książek wydanych przez Muzeum Regionalne im. Adama Fastnachta w Brzozowie.

Mapa przedstawiająca odwiedzone miejsca

Wycieczkę rozpocząłem z nowo powstałego brzozowskiego rynku (Rewitalizacja rynku w Brzozowie), gdzie w centralnym miejscu znajduje się Ratusz, a obecnie Muzeum Regionalne im. Adama Fastnachta.

 Ratusz – Muzeum Regionalne im. Adama Fastnachta w Brzozowie

Zanim dojechałem do pierwszego geologicznego punktu w Humniskach, po drodze minąłem drewniany kościół gotycki pw. św. Stanisława Biskupa jak i jeden z nielicznych zachowanych i działających do dziś młynów

 Drewniany kościół gotycki pw. św. Stanisława Biskupa w Humniskach

 Młyn w Humniskach

Humniska – Odsłonięcie łupków menilitowych

 Odsłonięcie łupków menilitowych i rogowców

Pierwszy geologiczny punkt przedstawiający sztuczne odsłonięcie łupków menilitowych i rogowców. Warstwy te reprezentują oligocen [płaszczowina śląska]. Odsłaniają się tutaj beżowe łupki ilasto krzemionkowe z wkładkami cienko ławicowych, kwarcowych, piaskowców kliwskich oraz rogowców. Również występują tutaj wkładki łupków diatomitowych. Skały te reprezentują górną część profilu warstw menilitowych. Niestety z racji, że teren może być prywatny, jak obecna pora roku (mnóstwo liści) punkt ten może nie wyglądać zachęcająco. Nie zmienia to faktu, że w innej części roku miejsce to pozwoli na lepszą interpretację geologiczną.

 Łupki menilitowe

 Beżowe łupki menilitowe (oligocen)

Grabownica Starzeńska – Kopalnia Ropy Naftowej i Gazu Ziemnego Grabownica

W drodze do kolejnego punktu, wjeżdżam na teren kopalni Naftowej i Gazu Ziemnego Grabownica. Złoże ropy naftowej Grabownica należy do jednych z najstarszych złóż odkrytych w polskiej części Karpat fliszowych. Pod koniec XIX wieku zostały zapoczątkowane tutaj pierwsze prace wiertnicze.

 Kopalnia ‚Graby’

Złoże ropy Grabownica ze względu na budowę i charakter zbiornika należy do złóż strukturalnych, warstwowych, litologicznie ograniczonych. Eksploatacja złoża Grabownica jest prowadzona z kilku bloków tektonicznych: Wanda, Gaten, Graby i Genpeg. Poziomem produktywnym są warstwy lgockie dolnej kredy. Część kopalni przez którą przebiega moja trasa rowerowa, należy do kopalni Graby. Jadąc przez leśną drogę można spotkać kieraty, kiwony, choć mało które są na chodzie.

 Kierat na terenie kopalni ropy naftowej ‚Graby’

 Odwiert Graby 10 na terenie kopalni ropy naftowej ‚Graby’

Grabownica Starzeńska – Odsłonięcie piaskowców istebniańskich

 Odsłonięcie warstw istebniańskich w kopalni ropy naftowej ‚Graby’

Kolejny punkt przedstawiający sztuczne odsłonięcie piaskowców istebniańskich znajdujący się na terenie kopalni ropy naftowej ‘Graby’. Widoczne warstwy reprezentują paleocen-kredę górną [płaszczowina śląska]. W odsłonięciu widzimy jasno szare gruboławicowe piaskowce i zlepieńce oraz wkładki piaszczystych brązowych łupków, typu czarnorzeckiego. Spoiwo piaskowców jest miękkie, dzięki czemu łatwo wietrzeją i rozsypują się na beżowe piachy i żwiry.

 Piaskowce i łupki istebniańskie

 Szare łupki (kreda górna-paleocen)

 Zlepieńcowaty piaskowiec istebniański

Jadąc do kolejnego zaplanowanego geologicznego punktu  mijam po drodze niespodziewane miejsce na trasie mojej wycieczki.

 Droga na terenie kopalni

 Odsłonięcie przy drodze wyjazdowej z lasu

 Odsłonięcie przy drodze wyjazdowej z lasu

Po krótkim postoju dokonuje wniosku, że są to te same warstwy co punkt wcześniej. Jedną z różnic jaką zauważyłem, to w piaskowcu istebniańskim występują większe ziarna min skaleni.

 Zlepieńcowaty piaskowiec istebniański

 Pracujący kiwon – odwiert Gaten 1

 Widok w stronę kopalni ‚Wanda’

Górki – Odsłonięcie rogowców i łupków menilitowych

 Odsłonięcie rogowców i łupków menilitowych

Kolejnym punktem jest sztuczne odsłonięcie znajdujące się wzdłuż drogi Górki-Grabownica Starzeńska. Warstwy widoczne w tym miejscu reprezentują dolny oligocen [płaszczowina śląska]. Są to głównie białe i ciemnobrunatne rogowce, brązowe łupki ilasto-krzemionkowe  z wkładkami szarych, kwarcowych piaskowców kliwskich, kremowe margle i jasne łupki diatomitowe. Warstwy te są silnie spękane, widać liczne zaburzenia tektoniczne.

 Uskok normalny w warstwach menilitowych

 Łupki, porcelanity i rogowce

 Łupki, porcelanity i rogowce

 Łupki, rogowce (oligocen)

W drodze do kolejnego zaplanowanego odsłonięcia, mijam w zabytkowy kościół w Górkach, który został wybudowany w latach 1930-1941. Obok znajduje się współczesny, murowany kościół parafialny.

 Drewniany kościół w Górkach

Turze Pole – Odsłonięcie łupków menilitowych i wapieni tylawskich

 Odsłonięcie łupków menilitowych, margli dynowskich i rogowców

Przedostatnim miejscem, które miałem odwiedzić jest sztuczne odsłonięcie łupków menilitowych i wapieni tylawskich w Turzym Polu. Odkrywka widoczna jest z drogi dojazdowej do dwóch nieczynnych kiwonów, ale miałem problem z dostaniem się do odsłonięcia. Obecnie miejscowa ludność dość ograniczyła dostęp – mnóstwo gałęzi, ściętych pni drzew iglastych za pewne po jesiennych porządkach. Mimo przeszkód jest część ściany, w której odsłaniają się warstwy reprezentujące oligocen [płaszczowina śląska]. Odsłaniają się tu szare i brązowe łupki ilasto-krzemionkowe z wkładkami cienko ławicowych, kwarcowych piaskowców kliwskich, margli dynowskich, beżowych laminowanych wapieni (wapienie tylawskie) oraz beżowych rogowców.

 Nieczynny kiwon niedaleko odsłonięcia

Turze Pole – Kopalnia ropy naftowej Turze Pole-Zmiennica

 Odwiert Nad Grabcem 88

Złoże ropy Turze Pole – Zmiennica zostało odkryte końcem XIX wieku, raptem kilka lat wcześniej niż złoże Grabownica. Od początku odkrycia złoża do 1957r. na obszarze Turzego Pola wykonano łącznie 133 otwory. Przejeżdżając przez fragment kopalni osobiście nie zauważyłem pracujących kiwonów.

 Odwiert Nad Grabcem 87

Złoże ropy naftowej Turze Pole – Zmiennica występuje w głównej mierze w eocenie podmenilitowym silnie tektonicznie zdeformowanego i wstecznie obalonego ku południowemu zachodowi południowego skrzydła południowo-wschodniej części wielkiego wypiętrzenia fałdu Strachociny.

 Kierat na terenie kopalni Turze Pole

 Odwiert Ryszoldo 54

Po ostatnim miejscu, jakie miałem odwiedzić, w drodze do Brzozowa mijałem min:

 Spichlerz neogotycki w Zmiennicy

 Kościół pw. św. Trójcy w Zmiennicy

Brzozowski Dom Kultury – Kino Sokół

 Barokowy Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego w Brzozowie

Podsumowując mój wypad rowerowy po okolicy Brzozowa, nie sądziłem że tyle ciekawych rzeczy można na nowo odkryć. Fajna sprawa jeśli ma się czas i chęci. Może akurat Ty masz coś ciekawego w okolicy, może warto w wolnej chwili sprawdzić?

Źródła:
Centralny Rejestr Geostanowisk Polski
Centrum Informacji Turystycznej przy Muzeum Regionalnym w Brzozowie
Geopark Dolina Wisłoka – Polski Teksas
Geoportal
Geoturystyka
Geoturystyka Blog
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy
Parafia pw. Przemienienia Pańskiego w Brzozowie
Serwis internetowy Gminy Brzozów
Zabytki Podkarpacie
Adamski J.F.(red.), 1990 – Brzozów. Zarys Monograficzny, Brzozów.
Alexandrowicz Z. 2006. Geoparki – nowe wyzwanie dla ochrony dziedzictwa geologicznego. Przegląd Geologiczny, vol 54, nr 1: 36-41.
Karnkowski P., 1993 – Złoża gazu ziemnego i ropy naftowej w Polsce, Kraków.
Kondej P. 2011. – Geopark krajowy – kluczem do sukcesu geoturystyki. Przegląd Geologiczny, vol 59, nr 4: 271-275.
Macuda J. 2012 – Badania gleb i gruntów w rejonie miejsc wieloletniego składowania odpadów wiertniczych i poeksploatacyjnych. AGH Drilling Oil Gas, vol 29, nr 1.
Majecka A., Wiśniewska M. – Geoparki jako nowe narzędzie rozwoju turystyki. Idea promowania georóżnorodności, aktualne problemy i wyzwania
Słomka T., Kicińska-Świderska A. 2004. Geoturystyka – podstawowe pojęcia. Geoturystyka 1: 5-7.
Sześć Wieków Brzozowa. Księga Pamiątkowa. Brzozów 1959.
Wasiluk R. 2013 – Projekt Geoparku „Dolina Wisłoka – Polski Teksas”. Przegląd Geologiczny, vol 61, nr 4: 224-229.

Andrut
Mateusz Wrona

 Droga na terenie kopalni ‚Graby’

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s