Geologia oraz tematy pokrewne na polskich monetach

 

Każdy z nas na co dzień ma kontakt z monetami. Płacimy nimi za chleb, masło czy za różnego rodzaju usługi.  Niekiedy trafi się nam w obiegu ciekawa moneta, inna od tych na co dzień spotykanych, ale zwykle mało kto z nas zwraca na nią dłuższą uwagę. Dlatego postanowiłem przedstawić monety polskie, które mają związek w większym bądź mniejszym stopniu z geologią.

st

Daleko się nie zagłębiając w historii rozpoczynam przegląd od monet z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Oprócz monet obiegowych zostaną przedstawione monety kolekcjonerskie oraz wybrane monety lokalne (pieniądz lokalny / pieniądz zastępczy, który jest ograniczony czasowo koncesją monetarną, mający na celu promocję miasta i gminy). Lecz najpierw kilka podstawowych pojęć:

Moneta – inaczej mówiąc metalowy znak pieniężny o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy. Głównymi elementami składowymi monety to awers, rewers oraz rant, rzadziej otok czy egzerga.

Awers – przednia strona monety, na której umieszczono godło państwa lub herb, oraz częstokroć nominał monety.

Rewers – odwrotna strona monety, na której z reguły umieszcza się rysunek związany z okolicznością wybicia monety, lub nominał monety.

Monety mogą posiadać różne kształty: okrągłe, kwadratowe, prostokątne (tzw. klipy) lub wielokątne. Niekiedy można spotkać monety z dziurą pośrodku. Wykonuje się je najczęściej z metali lub ich stopów.

Obecnie poza monetami obiegowymi, występują również monety kolekcjonerskie. Są to monety bite najczęściej stemplem lustrzanym, o wartości z założenia przekraczającej wartość nominału, nie przeznaczone do obiegu.

Hobby polegające na kolekcjonowaniu, klasyfikowaniu monet i banknotów, badaniem ich oraz innych znaków pieniężnych pod względem historycznym to numizmatyka.



Polska Rzeczypospolita Ludowa (1949 – 1990) – Monety obiegowe


1983 – 50 złotych – Ignacy Łukasiewicz (1822 – 1882)
 (źródło: richwertzonline.com)

Stop: miedzionikiel (CuNi)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 30.5 mm
Masa (g): 11.7 g
Nakład: 611 700
Data emisji: 22-04-1983
Na rewersie przedstawiono popiersie Ignacego Łukasiewicza – polski farmaceuta i przedsiębiorca, wynalazca lampy naftowej, pioner przemysłu naftowego w Europie.

 



Rzeczypospolita Polska – Przed denominacją (1990 – 1994) – Monety kolekcjonerskie


1992 – 200 000 złotych – Stanisław Staszic (1755 – 1826)

 (źródło: www.bg.agh.edu.pl)

Stop: srebro (Ag.750)
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 16.5 g
Nakład: 20 700
Data emisji: 28-10-1992
Na rewersie przedstawiono popiersie Stanisława Staszica – polski działacz oświeceniowy, pioner spółdzielczości, pisarz polityczny i publicysta, filozof i tłumacz, przyrodnik: geograf i geolog; ksiądz katolicki.


Rzeczypospolita Polska – Po denominacji (1995 – obecnie ) – Monety obiegowe


1997 – 2 złote – 200-lecie urodzin Pawła Edmunda Strzeleckiego (1797 – 1873)
(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 420 000
Data emisji: 17-11-1997
Na rewersie popiersie Pawła Edmunda Strzeleckiego – polskiego podróżnika, geologa, geografa, badacza i odkrywcy.

 

2001 – 2 złote – Szlak bursztynowy

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 500 000
Data emisji: 21-02-2001
Na rewersie widnieje mapa Europy z oznaczonym gwiazdkami szlakiem bursztynowym. Z lewej strony denar z wizerunkiem Nerona.

 

2001 – 2 złote – Kopalnia soli w Wieliczce

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 500 000
Data emisji: 21-03-2001
Na rewersie scena przedstawiająca pracę w kopalni soli kamiennej w dawnych wiekach – w centralnej części wizerunek czterech górników toczących tzw. bałwan soli. Wokół stylizowany fragment wnętrza kopalni WIELICZKA.

 

2003 – 2 złote – 150-lecie narodzin przemysłu naftowego i gazowniczego

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 600 000
Data emisji: 21-05-2003
Na rewersie wizerunek Ignacego Łukasiewicza trzymającego lampę naftową. W tle stylizowana kompozycja urządzeń rafineryjnych i wiertniczych.

 

2004 – 2 złote – Aleksander Czekanowski (1833 – 1876)

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 700 000
Data emisji: 19-03-2004
Na rewersie portret Aleksandra Czekanowskiego – polskiego podróżnika i geologa, badacza Syberii Środkowej.


2006 – 2 złote – Bochnia


(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 1 100 000
Data emisji: 07-02-2006
Na rewersie stylizowany wizerunek Kościoła p.w. św. Mikołaja, poniżej stylizowany wizerunek narzędzi górniczych z herbu Bochni.

 

2007 – 2 złote – Ignacy Domeyko (1802 – 1889)

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 900 000
Data emisji: 06-02-2007
Na rewersie wizerunek Ignacego Domeyki – polskiego geologa, mineraloga, inżyniera górnictwa oraz badacza Ameryki Południowej.

 

2007 – 2 złote – Henryk Arctowski (1871 – 1958) i Antoni B. Dobrowolski (1872 – 1954)

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 990 000
Data emisji: 19-09-2007
Na rewersie popiersia Henryka Arctowskiego oraz Antoniego B. Dobrowolskiego. U góry stylizowany wizerunek statku „Belgica”.

 

2010 – 2 złote – Benedykt Dybowski (1833 – 1930)

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 1 200 000
Data emisji: 13-10-2010
Na rewersie popiersie Benedykta Dybowskiego – polskiego przyrodnika, podróżnika, odkrywcy i lekarza, badacza jeziora Bajkał, Dalekiego Wschodu i Kamczatki, profesora Uniwersytetu Lwowskiego i Szkoły Głównej Warszawskiej, uważany za jednego z ojców polskiej limnologii.

 

2010 – 2 złote – Gorlice

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 1 000 000
Data emisji: 19-10-2010
Na rewersie: z lewej wizerunek naftowego szybu wydobywczego na tle zarysu miasta Gorlice z Bazyliką Narodzenia Najświętszej Marii Panny; z prawej wizerunek pierwszej na świecie lampy naftowej w Gorlicach.

 

2010 – 2 złote – Katowice

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 1 000 000
Data emisji: 08-12-2010
Na rewersie: U dołu oraz z lewej strony wizerunek fragmentu zabytkowego osiedla górniczego Nikiszowiec w Katowicach. W jego tle wizerunek szybu górniczego. Z prawej strony wizerunek Pomnika Powstańców Śląskich.

 

2012 – 2 złote – Krzemionki Opatowskie

(źródło: NBP)

Stop: Nordic Gold (CuAl5Zn5Sn1)
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 8.15 g
Nakład: 800 000
Data emisji: 18-07-2012
Na rewersie wizerunki narzędzi z krzemienia i kości.


 

Rzeczypospolita Polska – Po denominacji (1995 – obecnie ) – Monety kolekcjonerskie


 

1997 – 10 złotych – 200-lecie urodzin Pawła Edmunda Strzeleckiego (1797 – 1873)

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 20 000
Data emisji: 17-11-1997
Na rewersie popiersie Pawła Edmunda Strzeleckiego – polskiego podróżnika, geologa, geografa, badacza i odkrywcy.

 

2001 – 20 złotych – Szlak bursztynowy

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925 oksydowane oraz bursztyn
Stempel: zwykły
Średnica (mm): 38.61 mm
Masa (g): 28.28 g
Nakład: 30 000
Data emisji: 21-02-2001
Na awersie widoczne są dwa srebrne naczynia rzymskie.
Rewers przedstawia mapę Europy z oznaczonymi gwiazdkami szlakiem bursztynowym. U góry bursztyn, poniżej denar z wizerunkiem Nerona.

 

2001 – 20 złotych – Kopalnia soli w Wieliczce

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925 oraz cyrkonia
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 38.61 mm
Masa (g): 28.28 g
Nakład: 25 000
Data emisji: 21-03-2001
Awers przedstawia orła w koronie na tle fragmentu skały z żyłami soli.
Na rewersie widoczna jest scena przedstawiająca pracę w kopalni soli kamiennej w dawnych wiekach: w centralnej części wizerunek czterech górników toczących tzw. bałwan soli, w tle pracujący górnicy.

 

2003 – 10 złotych – 150-lecie narodzin przemysłu naftowego i gazowniczego

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 43 000
Data emisji: 21-05-2003
Awers: Z prawej strony szosa. Powyżej panorama miasta, nad nią sylwetki samolotów oraz śmigłowca.
Rewers: Z prawej strony wizerunek Ignacego Łukasiewicza. W środkowej części lampa naftowa. Z lewej strony stylizowana kompozycja urządzeń rafineryjnych i wiertniczych.

 

2003 – 200 złotych – 150-lecie narodzin przemysłu naftowego i gazowniczego

(źródło: NBP)

Stop: Au 900
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 27 mm
Masa (g): 15.50 g
Nakład: 2 100
Data emisji: 21-05-2003
Awers: Z prawej strony u góry i w środkowej części stylizowana kompozycja urządzeń rafineryjnych i wiertniczych oraz dłoń trzymająca znicz.
Rewers: Z lewej strony wizerunek Ignacego Łukasiewicza. Z prawej – lampa naftowa oraz dwa szklane naczynia laboratoryjne.

 

2004 – 10 złotych – Aleksander Czekanowski (1833 – 1876)

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 45 000
Data emisji: 19-03-2004
Awers: Zaprzęgi reniferów na tle krajobrazu Syberii.
Rewers: Portret Aleksandra Czekanowskiego – polskiego podróżnika i geologa, badacza Syberii Środkowej.

 

2007 – 10 złotych – Ignacy Domeyko (1802 – 1889)

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 55 000
Data emisji: 06-02-2007
Awers przedstawia wizerunki: fragment rysunku technicznego przedstawiającego urządzenie do analizy srebra, kryształy z tablicy dydaktycznej z podręcznika mineralogii Ignacego Domeyki, rośliny Domeyko oppositofolia oraz małża Trigonia domeykoana.
Na rewersie wizerunek Ignacego Domeyki – polskiego geologa, mineraloga, inżyniera górnictwa oraz badacza Ameryki Południowej.

 

2007 – 10 złotych – Henryk Arctowski (1871 – 1958) i Antoni B. Dobrowolski (1872 – 1954)

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925 oraz cyrkonia
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 57 000
Data emisji: 19-09-2007
Awers: W centrum wizerunek statku „Belgica”, poniżej stylizowany wizerunek góry lodowej i cyrkonia imitująca lód.
Rewers: Wizerunki popiersia Henryka Arctowskiego oraz Antoniego B. Dobrowolskiego.

 

2010 – 10 złotych – Benedykt Dybowski (1833 – 1930)

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 32 mm
Masa (g): 14.14 g
Nakład: 60 000
Data emisji: 15-10-2010
Na awersie przedstawione są książki i zwierzęta zakonserwowane w słojach.
Na rewersie popiersie Benedykta Dybowskiego – polskiego przyrodnika, podróżnika, odkrywcy i lekarza, badacza jeziora Bajkał, Dalekiego Wschodu i Kamczatki, profesora Uniwersytetu Lwowskiego i Szkoły Głównej Warszawskiej, uważany za jednego z ojców polskiej limnologii.

 

2012 – 20 złotych – Krzemionki Opatowskie

(źródło: NBP)

Stop: Ag 925 oraz krzemień pasiasty
Stempel: lustrzany
Średnica (mm): 38.61 mm
Masa (g): 28.28 g
Nakład: 45 000
Data emisji: 18-07-2012
Awers: Fragment kopalni krzemienia.
Rewers: Fragment kopalni krzemienia, na dole z lewej stylizowane narzędzia z kości i krzemienia, z prawej krzemień pasiasty.

 


 

Pieniądz lokalny – wybrane monety


2009 – 4 staszice

(źródło: Internetowy Katalog Monet)

Wyemitowano dwie wersje monety przez Fundację dla AGH w ramach akcji promocyjnej miasta w ramach obchodów 90-lecia Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie:

4 staszice (mosiądz) – 30000 sztuk, średnica 27 mm, masa 8.6 g, stempel zwykły

4 staszice (srebro Ag 500) – 1000 sztuk, średnica 32 mm, masa 14.14 g, stempel lustrzany

Moneta przedstawia popiersie Stanisława Staszica na tle budynku Akademii Górniczo – Hutniczej w Krakowie. W obiegu od 18.02.2009 do 18.04.2009.


 

AuRun – seria monet wybijanych przez Sudeckie Bractwo Walońskie od 2008 roku. Każda z monet przedstawia wycinek z życia Walończyków oraz zawiera wybrany minerał karkonoski. Więcej: AuRun – współczesny notgeld-pieniądz upamiętniający legendarny skarb sudeckich kopaczy złota i minerałów


Moneta o nominale 1 AuRun wybita w 2008 roku (źródło: Chata Walońska JUNA – Legendarna Moneta Walońska – AuRun)


Moneta o nominale 3 AuRun wybita w 2010 roku (źródło: Chata Walońska JUNA – Legendarna Moneta Walońska – AuRun)


Moneta o nominale 5 AuRun wybita w 2012 roku (źródło: Chata Walońska JUNA – Legendarna Moneta Walońska – AuRun)


Moneta o nominale 7 AuRun wybita w 2014 roku (źródło: Chata Walońska i Muzeum Ziemi JUNA Minerals & Rocks )


Agatus – seria monet wybijanych przez Sudeckie Bractwo Walońskie od 2009 roku. Promocja Lwóweckiego Lata Agatowego (święta poszukiwaczy skarbów Ziemi) – imprezy plenerowej, którym głównym elementem jest międzynarodowa giełda minerałów. Impreza ta jest uważana za największą mineralogiczną imprezę tej rangi w Polsce.


1 Agatus – pierwsze trzy wydania z 2009, 2010 i 2011 roku (źródło:
Internetowy Katalog Monet)


1 Agatus z 2012 roku – oficjalna moneta XV Lwóweckiego Lata Agatowego (źródło: Chata Walońska i Muzeum Ziemi JUNA Minerals & Rocks )


1 Agatus z 2013 roku – oficjalna moneta XVI Lwóweckiego Lata Agatowego (źródło: Chata Walońska i Muzeum Ziemi JUNA Minerals & Rocks )


To tak pokrótce można przedstawić motywy geologiczne na polskich monetach wybitych w Mennicy Państwowej oraz w mennicach prywatnych. Oczywiście istnieje o wiele więcej monet lokalnych o walorach geologicznych. Oprócz wymienionych wyżej można np. trafić na żetony Bałtowskiego Parku Jurajskiego przedstawiające abtozaura z Krasiejowa czy śląskiego jaszczura, albo żetony z serii ‘Bursztynowa kolekcja’ przedstawiająca monety o nominale 1 amber, jak i również wiele innych tego typu ‘pamiątek’.

Może ktoś z Was posiada jakieś monety, które pojawiły się w tym wpisie, bądź jakieś inne, całkiem spoza naszego kraju? Ja nie ukrywam, że trochę tzw. 2 złotówek typu Nordic Gold posiadam. Mimo, że już dawno przestałem się interesować kolekcjonowaniem monet, to mimo to sentyment do nich mam do dzisiaj 🙂


 

Źródła:
Chata Walońska i Muzeum Ziemi JUNA Minerals & Rocks
Chata Walońska JUNA
Internetowy Katalog Monet
Narodowy Bank Polski

Andrut
Mateusz Wrona

Reklamy

One thought on “Geologia oraz tematy pokrewne na polskich monetach

  1. Reblogged this on Sunny Days Valley and commented:
    Mój faworyt w geologicznych motywach na monetach znajdziesz w 20 złotówce z 2010 roku – Fragment kopalni krzemienia w Kamionkach Opatowskich! Jaki jest Wasz?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s